جمعه , ۲۴ فروردین ۱۴۰۳

یادداشت / شکاف بین نسل ها را جدی بگیریم

 

✍️نجادعلی یوسفیان: جامعه شناس و پژوهشگر
شکاف نسل‌ها بر سست شدن یا قطع پیوندها و روابط بین‌ دو نسل(والدین و فرزندان) اشاره دارد. بعبارت دیگر؛ شکاف نسل‌ها مفهومی است که اختلاف فاحش روانی، اجتماعی، فرهنگی و تفاوت معنادار در بینش و آگاهی، باورها، تصورات، انتظارات، جهت گیری‌های ارزشی و الگوهای رفتاری میان دو نسل همزمان در یک جامعه را مورد توجه قرار می‌دهد. در جامعه ما از سه دهه پیش شکاف نسل ها در بخش های از جامعه شهری مشاهده شده است که از همان زمان بوسیله جامعه شناسان رصد و عواقب آن گوشزد می¬شد. اما امروزه شکاف بین نسل ها در ایران مختص بخش های از جامعه شهری نیست بلکه به تمام جامعه سرایت کرده است بطوریکه هر روز عمیق تر و دامنه‌دارتر می شود که این محل مناقشات و نابسامانی بسیار در جامعه می¬شود. بنابراین در صورتیکه به این معضل فرهنگی و اجتماعی توجه ویژه ای نشود باید منتظر عواقب نامطلوب آن بود.
شکاف بین نسلی علل مختلفی دارد ما در ذیل برخی از مهمترین آنها را ذکر می¬کنیم و راه¬های برای ترمیم و جلوگیری این شکاف را بیان می¬داریم.
الف) سرعت تغییرات: باید توجه داشت که تغییر دائمی نه تنها اجتناب‌ناپذیر بلکه مطلوب و پسندیده هم هست. اما به شرط آنکه سرعت این تغییرات باعث به هم ریختن تناسب بین عناصر فرهنگی نشود. بعنوان مثال عنصر یا عناصری بسرعت جلو رود و عنصر یا عنصر دیگرثابت بمانند. که در چنین حالتی عاقلانه¬ترین راه این است که عناصر ثابت، بی¬تحرک و بی¬اعتنا به گذر و مقتضیات زمان را به حرکت وادار نمود و از سرعت عناصر تندرو کاست تا تناسب بهم ریخته دوباره برقرار گردد. چیزی که متاسفانه در فعالیت های فرهنگی کمتر دیده می¬شود(بعبارت دیگر، مسئولین فرهنگی یا نمی¬بینند و یا قدرت حل معما را ندارند و آنها هم مثل بقیه نظاره گر فرو ریختن انسجام فرهنگی جامعه هستند).
پیشرفت‌ها و ابداعات جدید از هر سو زندگی بشر را در بر می‌گیرند و نسل‌های جدید به فراخور علاقه و اقتضای سنی سریع‌تر از آن آگاه می‌شوند و دنیای فکری خویش را براساس آن پایه‌ریزی می‌کنند. آنها در دسترسی به اطلاعات تغییر و شناخت و یادگیری آن در جامعه نقش آوانگارد و پیشرو را بازی می‌کنند و والدین و بزرگتر‌ها غالباً از قافله جا می‌مانند.
والدین فرزند را برای زندگی در آینده تربیت نمی‌کنند. معیارهای تعلیم و تربیت آنها بیشتر به گذشته نظر دارد. آنان تلاش می‌کنند با الگو قرار دادن خویش از فرزندشان انسانی شبیه خود بسازند. منظم، ساختارگرا، مطیع، غیرکنجکاو، هنجاری، و … در حالیکه انتظار چنین انسانی از جوان امروز چندان معقول نیست.
بنابراین، نارسایی در انتقال میراث گذشتگان و تجربه‌های صحیح و کاربردی به دلیل آشکار کردن تضادها و ناهمگونی‌ها در خط مشی زندگی و اختلافات کلامی بتدریج یا یکباره به شکاف عمیق میان نسل‌ها دامن می‌زند و مشکل را حادتر می‌کند.
تصویر ناعادلانه و مخربی که گاهی بزرگ‌ترها از نسل جوان می‌سازند و آنها را به بی‌اعتنایی نسبت به آموزه‌های دینی، ریشه‌های تاریخی و شئون اصیل رفتاری متهم می‌کنند، نتیجه همین ناتوانی در انتقال مفاهیم، دریافت، بازخورد و اختلافات ناشی از رابطه ناقص است.
از آنجایی که نسل‌‌های تازه و امروزی در زندگی اجتماعی با تغییرات سریع مواجه¬اند سردرگم و مبهوت می¬مانند برای فرار از سردرگمی مرتباً سوال می¬پرسند و اگر پاسخ‌ها قانع‌کننده، مستدل، منطقی و قابل فهم نباشد بر فاصله‌ها می‌افزاید. و و از طرفی چون طبع جوانی طبعی کنجکاو پرسشگر است بدنبال جواب برای سوالات و پرسش¬های فراوان و جدید و نو خود می¬گردند سوالاتی که به ذهن نسل گذشته هرگز نرسیده است از اینرو برای آنها نیز جوابی ندارند بنابراین؛ بی¬جواب ماندن سوالات نسل جدید از سوی نسل قدیم نه تنها باعث فاصله انداختن بین آنها می¬شود بلکه باعث از بین رفتن اقتدار نسل گذشته می¬شود. از این بدتر زمانی است که والدین در مقابل سوال جدید و نو فرزندان جوابی پرت، غیر علمی و غیر واقعی بدهند و اصرار بر صحت جواب داشته باشند و به دلیل اینکه بزرگترند انتظار پذیرفته شدن بی چون و چرای آن بوسیله کوچکترها (فرزندان و …) داشته باشند.
ب) عدم پذیرش تفاوت دیدگاه¬ها: تفاوت دیدگاه‌ها نه تنها طبیعی بلکه سازنده هم هست. در مقابل رد نظرهای مخالف و دیدگاه‌های متفاوت و خودرایی و خود حق‌بینی به نفی شعور و درک صاحبان سایر دیدگاه‌ها تعبیر می‌شود و قدرت تخریبی ایجاد می‌کند. هنگامی که فرد یا نسلی تنها دیدگاه ویژه‌ای را که مورد تأیید او و همقطارانش است بپسندد و از پذیرش یا شنیدن نظر مخالف سر باز زند، نه تنها زمینه‌های جدایی میان افراد فراهم می‌آید بلکه باعث کدورت¬ها و کینه¬های عمیق بین افراد را فراهم می¬کند.
اسکار وایلد، نویسنده ایرلندی در این باره سخن نغزی دارد که ذکرش خالی از لطف نیست. به زعم وی: «وقتی همه با من هم عقیده می‌شوند تازه احساس می‌کنم که اشتباه کرده‌ام.
والدین اغلب فرزندانشان را در معرض خطر و تمایل به آن فرض می‌کنند از اینرو اراده و اختیار نسل‌های جوان را برای پرهیز و امتناع قبول ندارند و همواره می‌کوشند با نظارت دقیق جوانان را از آسیب‌ها مصون نگه‌دارند. غافل از اینکه جوان اگر با این روش از آن آسیب¬های مد نظر والدین مصون بماند دچار آسیب¬های دیگری همچون انفعال، عدم اعتماد به نفس، غیرخلاق، منزوی و افسرده می¬گردد.
ج) استبداد فکری نسل گذشته: استبداد فکری نسل گذشته باعث اعمال محدودیت درباره دوست‌یابی، نحوه لباس پوشیدن، معاشرت، صحبت و حتی انتخاب رشته تحصیلی و شخصی¬ترین کارها و اعمال از جمله چک کردن گوشی¬ها و … رابطه میان نسل‌ها را تخریب می¬کند و باعث تضعیف رابطه صادقانه و افزایش مخفی¬کاری می¬شود.
د) عدم حمایت فکری و اندیشه¬ای: حلقه رابط میان دو یا چند نسل که آنها را از شکاف و جدایی نجات می‌دهد حمایت فکری و انتقال صحیح روش‌های مواجهه با مناسبات زندگی است. هرچند هر نسلی در دوره خودش زندگی می‌کند و فرزند زمانه خویش می¬باشد اما از تجارب و راهنمایی‌های نسل پیشین بی‌نیاز نیست. زیرا تکامل و توسعه فرهنگی زمانی بوجود می¬آید که شما از تمام دستاوردهای نسل¬های گذشته استفاده کنی و بر حسب نیازمندی¬های جدید راه¬حل¬های جدیدی ارائه شود. بعبارتی هرنسلی بایستی بر دوش نسل¬های گذشته خود سوار شود. اما در صورت عدم حمایت فکری و عملی، نسل‌های تازه در برابر واقعیات زندگی تنها و بی‌‌تجربه رها می‌شوند و در نهایت معلوم نیست سر از کجا درآورند. از طرفی چون اکثریت جامعه ما را جوانان تشکیل می¬دهند و رشد و سلامت یک اجتماعِ پویا، در گرو فعالیت، خلاقیت، سعی و تلاش و کامیابی جوانان است و آنان نیز نیازمند بهره¬گیری از تجربه‌ها نسل¬های گذشته¬اند. اگر به هر دلیلی (عدم حمایت یا عدم توانایی) انتقال تجربه صورت نگیرد نه تنهاجامعه از پویایی و حرکت باز می¬ایستد و یا حداقل سرعتش کند خواهد شد بلکه هزینه¬های زیادی بر جوانان و تبع آن بر خانواده ها و جامعه بار می¬گردد.
ه) پیامدهای شکاف نسل¬ها: یکی از مهمترین پیامدهای منفی شکاف نسل‌ها از بین رفتن انسجام و همدلی بین نسل¬هاست و در پاره¬¬ای از موارد سنگر گرفتن نسل¬ها در برابر هم که این خود علاوه بر تحمیل هزینه¬های گزاف بر جامعه سبب می¬شود تا آرامش روحی و روانی نسل¬ها آسیب ببیند و نسل جوان از تجارب و مهارت¬های نسل گذشته و هم والدین از نیروی جوانی و خلاقیت جوانان محروم شوند. یکی دیگر از پیامدهای شکاف نسل¬ها ظهور و بروز پرخاشگری خصوصاً در بین جوانان و از بین رفتن اعتماد بعنوان بهترین سرمایه اجتماعی است. و سپس پیوندهای عاطفی در جامعه ضعیف و ضعیف¬تر می¬شود که این نیز به دنبال خود پیامدهای منفی زیادی از جمله پناه بردن به دنیای مجازی و دوستی¬های غیر مشروع و … را بدنبال دارد. یکی دیگر از پیامدهای منفی آن تسریع در سست شدن ارزش¬ها و هنجارها و بوجود آمدن پدیده آنومی و آشفتگی¬های هنجاری است. که در سایه ضعف هنجارها انواع انحرافات اجتماعی پدید آمده و گسترش می¬یابد.

۱۵ نظر

  1. سلام بسیار عالی خصوصا سوالات بی جواب نسل قدیم به نسل جدید،شکاف بین نسل ها وبی ا عتمادی نسل جدید به عملکردها وراهکارهای به بن بست رسیده و….

  2. عالی استاد????

    • خیلی ممنون، بخاطر مطالب عالیتون، بی شک یکی از بهترین مطالبی بود که مطالعه کردم.
      ممنون از زحماتتون( :

  3. سلام بسیار عالی

  4. سلام وخیلی هم عالی پیامدهای شکاف بین نسل ها ذکر شده است ، ولی متاسفانه نسل جدید یا به خاطر کوتاهی والدین یا بی توجهی خودشان از تجربه گذشتگان استفاده نمی کنند وتجربه آنها شده استفاده از فضای مجازی آن هم افسارگسیخته که فقط برای سرگرمی ازآن استفاده می کنند.

  5. خیلی هم عالی

  6. خیلی خوب و دقیق گفتید.
    ای کاش همه والدین بپذیرند…

  7. نسل قدیمی تر از دوران قاجار ومشروطه داره با تعقیر مخالفت میکنه اولین بار که امیر کبر واکسن آورد اونو با داستان وارد شدن جن به بدن به خرافات کشیدن وقتی حسن رشدیه اولین مدرسه نوین رو در تبریز ساخت اونو آتیش زدن نسل گزشته یا همون قدیمی تر با تعقیرات مخالفت میکنن چن واقعا تعقیر سخته پس راه هل چیه وقتی یه زنبور ملکه پیر میشه و نمیتونه دیگه به کندو برسه زنبور های کارگر ملکه جدید رو پرورش میدن ملکه پیر بخشی از کندو رو با خدش میبره ولی کندوی که اون ساخته و اکثریت زنبور ها می‌مونن و با اتحاد یه کندو قوی تر میسازن ولی اگه ملکه مادر با ملکه جدید مخالفت می‌کرد چه اتفاقی میفتاد همه زنبور ها در جنگ مقابل هم تلف میشدن اون وقته که دیگه کندوی وجود نداره

  8. سلام خیلی ممنون بابت زحمات ارجمند شما

  9. بسیار عالی.

  10. بسیار عالی استاد بزرگوار به حق ناتوانی ونا آگاهی به علم روز بزرگتر ها باعث شده انتقال مباحث ارزشی ومذهبی بین دونسل ضعیف باشه ودر ازای آن فضای مجازی خلاء رو به خوبی پر کرده واندیشه جوانان رو به هر مسیری که برنامه ریزی کرده سوق میدهد

  11. بسیار عالی بود ممنون از معلم و استاد عزیز و گرانقدر????????

  12. بسیار عالی استاد خیلی خوب در رابطه با این مسئله توضیح دادید

  13. محمد امین کاظمیان

    به به بسیار عالی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *