جمعه , ۲۴ فروردین ۱۴۰۳

یادداشت / ارزیابی تأثیرات اجتماعی

ارزیابی تأثیرات اجتماعی (اتا)
Social Impact Assessment (SIA)

✍️نجادعلی یوسفیان: جامعه شناس و پژوهشگر
تاریخ جوامع و نگاه جامعه شناختی به جوامع خصوصاً در دو قرن اخیر بخوبی نشان میدهد که فعالیت های بشری اعم از اقتصادی، علمی، عمرانی، سیاسی و فرهنگی علاوه بر فوایدشان میتوانند آثار جبران‌ناپذیری بر محیط ‌زیست، اجتماعی و فرهنگی وارد کنند. درحالیکه نیات و اهداف اولیه فعالان این حوزه چنین چیزی نبوده است بلکه از پیامدهای بعضاً غیر قابل پیش بینی بوده که بر آن بار شده است و در پاره ای موارد با تفکر و تدبّر و بررسی می توانست قابل پیش بینی باشد. و راهکارهای ارائه داد تا حداقل از پیامدهای منفی آن کاست اما بهر حال این امر اتفاق نیفتاده است و بشر امروز هزینه های گزاف آنرا پرداخت نموده و می نماید. نمونه های آنها در تمام حوزه ها بسیار زیاد است اما ما جهت روشن شدن بحث به پاره ای از آنها می پردازیم.

هدف راه اندازی و گسترش کارخانجات صنعتی گسترش تولید کالا در حجم وسیع بود تا علاوه بر تأمین نیازهای بشری به سود هم برسند. اما آن چیزی که در عمل اتفاق افتاد تنها این دو نبود بلکه آثار زیانباری هم از جمله آلودگی زیست محیطی، استثمار طبقه کارگر، افزایش نابرابری، تغییر محیط اجتماعی و سبک زندگی، افزایش امراض و … در پی داشت.

گسترش رسانه های ارتباط جمعی به همین ترتیب علاوه بر خدمات ارزنده اش به جامعه بشری آثار زیانباری هم به دنبال داشت. توجه بیش از حد به توسعه و رفاه یک شهر (مثلاً شهر الف) و بی توجهی یا کم توجهی به شهرها و روستاهای دیگر پیامدهای منفی به دنبال دارد که قطعاً از نیات و اهداف برنامه ریزان نبوده است همانند مهاجرت اجباری به آن منطقه (شهر الف) جهت دسترسی به رفاه، رشد بیکاری به سبب افزایش جمعیت و سیل مهاجرت، افزایش فقر و حاشیه نشینی، افزایش اعتیاد، سرقت، طلاق و دیگر آسیب های اجتماعی می شود. بنابراین علیرغم نیات و اهداف دلسوزانه و خیرخواهانه برنامه ریزان برای شهر مذکور نه تنها توسعه و رفاه را بدنبال نداشت بلکه به انواع امراض و آسیب های اجتماعی هم دچار می شود.

لازم به ذکر است که آثار زیانبار چنین اعمالی در کشورهای جهان سوم هم بیشتر و هم عمیق تر بود زیرا منشاء اولیه آنها غرب بود و طراحی شده برای رفع نیازهای غرب و بنابرین به پیامدهای مثبت و منفی آن آگاه تر بودند فلذا آثار منفی آن را به حداقل ممکن می رساندند.

 

هدف ارزیابی تأثیرات اجتماعی (اتا) پروژه ها، اطلاع از آثار اجتماعی یک پروژه یا یک فعالیت فرهنگی پیش از وقوع آن است. در واقع تیم ارزیابی آثار اجتماعی برای مجری یک پروژه پیش بینی می کند که در فعالیت های عمرانی، فرهنگی و … (احتمالا) کدام آثار اجتماعی رخ خواهد داد. این پیش بینی به مجری کمک می کند تا قبل از وقوع آثار ناگوار، برای آنها تمهیداتی بیندیشد. لذا موضوع هم بسیار ساده و هم بسیار پیچیده است. تصور کنید که می خواهید به مسافرت بروید. اینکه قبل از سفر؛ از وضعیت آب و هوای مقصد مطلع شوید اقدامی کاملاً طبیعی است. ارزیابی تأثیر اجتماعی، اطلاع از پیامدهای اجتماعی؛ قبل از سفر(اجرای پروژه) است. الزامی شدن ارزیابی های زیست محیطی برای پروژه ها؛ به دلیل آثاری بود که برخی از آنها بر محیط زیست وارد می کرد. الزامی شدن آثار اجتماعی هم به دلیل برخی از آثاری است که پروژه های شهری و فعالیت های فرهنگی به محیط اجتماعی وارد می کنند. برای مثال اجرای کنسرت موسیقی چه پیامدها و آثار اجتماعی به دنبال دارد.

بنابراین ارزیابی آثار اجتماعی نه تنها به نفع یک سازمان یا نهاد و حتی بخش خصوصی است بلکه ضروری هم هست. یک سازمان باید به وارد نکردن صدمه به محیط اجتماعی؛ بسان محیط زیست متعهد باشد. نمی­توان دغدغه درختان و گیاهان را از یک سازمان انتظار داشت ولی دغدغه سازمان برای انسان­ها را نادیده گرفت. در راستای مسئولیت اجتماعی سازمانی، باید از نهادهای مختلف، انجام ارزیابی تأثیرات اجتماعی را طلب نمود. ارزیابی آثار اجتماعی به هیچ وجه تحمیل هزینه نیست. کمک به مجریان برای تحقق مسئولیت اجتماعی سازمانی آنهاست. 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *